3, జూన్ 2019, సోమవారం

డబ్బు- హీరో- థ్రిల్

అభిమాన హీరో సినిమా మొదటి రోజు మొదటి ఆట చూడడంలో ఉన్న థ్రిల్ ఎందులోనూ ఉండదు. మీరు చదువుకునే రోజుల్లో అలా మొదటి రోజు మొదటి ఆటకు వెళ్లిన అనుభవాలు మీకున్నాయా? చదువుకునే రోజుల్లో కొంత మంది ఇలా మొదటి రోజు మొదటి ఆటకు వెళ్లడమే కాదు కొందరు ఏకంగా తమ అభిమాన హీరో సినిమా విడుదలకు ముందు రోజు సినిమా హాలును కడిగి, అలంకరించే వారు. హీరో కటౌట్‌ను పాలతో కడిగి పూల మాలలు వేసేవారు. తమ తల్లిదండ్రులు మెడికల్ షాపుకు వెళ్లి మందు గోలీలు తెమ్మన్నా వినని కుర్రాళ్లు కూడా సినిమా హాలును కడిగి అలంకరించడం పవిత్ర కార్యంగా భావించే వాళ్లు. కాలం మారింది .. అభిమానులతో అలంకరించుకున్న సినిమా హాళ్లు ఎన్నో ఇప్పుడు మూత పడ్డాయి. ఇది మల్టీఫ్లెక్స్‌ల కాలం. ఆ కాలం నాటి స్థాయి అభిమానులు లేకపోవచ్చు కానీ మొదటి రోజు మొదటి ఆట సినిమా చూడక పోతే అభిమానానికి అర్థం లేదు, తమ జీవితానికి విలువ లేదు అని భావించే వారి సంఖ్య తక్కువేమీ కాదు.
మహేశ్‌బాబు, పవన్ కళ్యాణ్, జూనియర్ ఎన్టీఆర్ వంటి హీరోల సినిమాలు మొదటి రోజు మొదటి ఆటకు ఎంత ఖర్చయినా భరించి వెళ్లే అభిమానులకు కొదవ లేదు. మల్టీఫ్లెక్స్‌లో సినిమా అంటే ఒక్కోక్కరికి దాదాపు ఐదు వందల రూపాయల ఖర్చు.
హీరోలు కోట్ల రూపాయల పారితోషకాలు తీసుకుంటారు. దీపం ఉండగానే ఇళ్లు చక్కదిద్దుకోవాలి అన్నట్టు పారితోషకాన్ని రియల్ ఎస్టేట్‌లో, సినిమా హాళ్ల నిర్మాణంలో, హోటల్స్ నిర్మాణం, ఇతర రంగాల్లో పెట్టుబడులు పెడుతున్నారు. ఇటు సినిమాల్లో ఆదాయం మరోవైపు తమ పెట్టుబడులపై ఆదాయం. అది వారి వృత్తి చట్టబద్ధంగా సంపాదించిన డబ్బు వారు ఎక్కడైనా పెట్టుబడి పెట్టుకోవచ్చు.
హీరో సినిమా అభిమానికి రెండు గంటల పాటు బోలెడు సంతోషాన్న ఇస్తుంది. సినిమా భాషలో చెప్పాలి అంటే బోలెడు కిక్ ఇస్తుంది. అదే హీరోకు పాపులారిటీ, కోట్ల రూపాయల సంపాదన, ప్రజల్లో అభిమానం. వయసు మీరిన తరువాత ఈ అభిమానాన్ని రాజకీయాల్లోకి కూడా మళ్లీంచి ప్రయోజనం పొందవచ్చు. మరి అభిమాని రెండు గంటల కిక్ తరువాత లెక్కలు వేసుకుంటే జేబులో ఐదు వందలు మైనస్ తప్ప ప్లస్ అంటూ ఏమీ ఉండదు.
నిజమే ఇది అందరికీ తెలిసిందే... ధనం- మూలంకు అభిమానుల కిక్‌కు సంబంధం ఏమిటి? అనే కదా? సందేహం.
ఐదు వందలు ఖర్చు పెట్టి రెండు గంటల కిక్‌ను కొంటున్నాం కదా? ఇదే ఐదు వందల రూపాయలతో జీవిత కాలమంతా ఉండే కిక్‌ను కొనుక్కునే అవకాశం వస్తే మీరేం చేస్తారు. ఎగరి గంతేస్తారు కదూ! నిజానికి ఎగిరి గంతేయాల్సిందే కానీ చాలా మంది ఇది తెలియక అలా చేయడం లేదు.
చాలా మంది యువతకు వారానికి ఒక సినిమా చూసే అలవాటు ఉంటుంది. అంటే నెలకు నాలుగు సినిమాలు. ఇప్పటి నుంచి ఒక పని చేయండి. నాలుగు వారాల్లో ఒక వారం సినిమాకు వెళ్లకండి. అదే సినిమా నెల గడిస్తే టీవిలో వస్తుంది. అప్పుడు టీవిలో చూడండి. ఆ ఐదు వందల రూపాయలను స్టాక్‌మార్కెట్‌లో పెట్టుబడి పెట్టవచ్చు.
డబ్బు ఇచ్చిన కిక్ మరేదీ ఇవ్వదు. స్టాక్ మార్కెట్ గురించి అవగాహన లేదు. అదో అర్థం కాని సబ్జెక్ట్ ఇప్పుడు దాని గురించి తెలుసుకునే ఓపిక లేదు అంటున్నారు. అవసరం లేదు. స్టాక్ మార్కెట్ గురించి తెలుసుకోవలసిన అవసరం లేదు. ఇలాంటి వారి కోసమే మ్యూచువల్ ఫండ్స్ ఉన్నాయి. మన తరుఫున వాళ్లు స్టాక్ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడి పెడతారు. స్టాక్ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడి అంటే లక్షల రూపాయలు అవసరం అనే అపోహతో ఉన్నారేమో! చాలా మందికి తెలియదు కానీ ఇళ్లల్లో పని చేసే పని మనుషులు సైతం ఈజీగా పెట్టుబడి పెట్టవచ్చు. అంతే నెలకు కనీసం ఐదు వందల రూపాయలు కూడా మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌లో పెట్టుబడి పెట్టవచ్చు. మీరు కొత్తగా ఉద్యోగంలో చేరిన వారు కావచ్చు. కనీసం నెలకు ఐదు వందల రూపాయలు పొదుపు చేయలేరా? మీరు నెలకు నాలుగు సినిమాలు చూసే విద్యార్థి కావచ్చు మీ భవిష్యత్తు కోసం ఒక సినిమాను తగ్గించుకుని మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌లో పెట్టుబడి పెట్టవచ్చు. సిప్ విధానంలో బ్యాంకు ముందే ఆదేశాలు ఇవ్వ వచ్చు. మీ ఖాతా నుంచి ప్రతి నెల మీరు పేర్కొన్న తేదీ నాడు ఐదువందల రూపాయలు మ్యూచ్‌వల్ ఫండ్స్‌లోకి వెళతాయి. రెండు గంటల పాటు వినోదాన్ని ఇచ్చే సినిమా ఖర్చు ఐదు వందలు. మీ భవిష్యత్తు అవసరాలు తీర్చే ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ వ్యయం కూడా అంతే. ఐతే ఈ ఐదు వందల రూపాయలు క్రమ పద్దతిలో ప్రతినెలా ఇనె్వస్ట్ చేయడం వల్ల మీరు ఊహించని విధంగా పెట్టుబడి లాభాలు సమకూరుస్తుంది. ఈ రోజు ఇనె్వస్ట్ చేసి తెల్లవారగానే ఎంత లాభం వచ్చిందని చూసుకుంటే నిరాశ కలగవచ్చు. అలా కాదు ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ అనేది దీర్ఘకాలంగా ఉండాలి. మార్కెట్ ఎంత అధ్వాన్న పరిస్థితిలో ఉన్నా ఒక దశాబ్ద కాలం చూసుకుంటే మ్యూచువల్ ఫండ్స్ దాదాపు పనె్నండు శాతం వరకు లాభాలను ఇస్తున్నాయి.
సినిమాకు పెట్టిన ఖర్చు ఎంత కాలం అయినా మీకు తిరిగి ఇవ్వడం అంటూ ఉండదు కదా? కేవలం నెల రోజులు నిరీక్షిస్తే అదే సినిమాను ఇంట్లో కూర్చోని టీవిలో చూడవచ్చు. కానీ ఆ ఐదు వందల రూపాయలు మీ కోసం మార్కెట్‌లో పని చేస్తుంది. మీకు రేపటి కోసం ఉపయోగపడుతుంది. చుక్క చుక్క నీరే సముద్రం అయినట్టు ఐదేసి వందల రూపాయలే పెద్ద మొత్తంగా మారుతాయి. మీరు పెట్టుబడి పెట్టిన మ్యూచువల్ ఫండ్స్ మార్కెట్ విలువను ఏ రోజుకు ఆ రోజు చూసుకోవచ్చు. మీ పది రూపాయల పెట్టుబడి పదకొండు రూపాయలుగా మారడం వంటి అంకెలు రోజూ చూస్తుంటే సినిమాకు మించిన థ్రిల్ ఇస్తుంది. మీ కోసం మీరు కష్టపడడం కాదు. మీ కోసం మీ డబ్బు కష్టపడడం చిన్న వయసులోనే అలవడితే అంతకు మించిన థ్రిల్లింగ్ ఉండదు. ఐదు వందల రూపాయలు అంటే ఈ రోజుల్లో పిల్లల వారం రోజుల పాకెట్ మనీ. పాకెట్ మనీతో మనీ సంపాదించడం చదువుకునే రోజుల్లోనే అలవాటు ఆయితే జీవితంలో వారికి డబ్బు పట్ల పూర్తి అవగాహన ఏర్పడుతుంది. భవిష్యత్తు జీవితానికి ఉపయోగపడుతుంది. పాకెట్ మనీనే కాదు ఒకవేళ మీరు ఉద్యోగులు అయితే పన్ను ఆదా సదుపాయం ఉన్న మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌లో సిప్ విధానం ద్వారా పెట్టుబడి పెట్టవచ్చు. ఒకవైపు పన్ను రాయితీ మరోవైపు డబ్బు డబ్బును సంపాదించడంలో థ్రిల్ అనుభవించడం. అనేక బ్యాంకులు మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌ను నిర్వహిస్తున్నాయి. ఇంకెందుకాలస్యం.
-బి. మురళి

23, మే 2019, గురువారం

పెట్టుబడికి సరైన వయసు..

అన్నింటికీ ఒక వయసును నిర్ణయించారు. స్కూల్‌లో చేర్పించాల్సిన వయసు, మైనారిటీ తీరే వయసు, ఓటుకు వయసు ఉంది. పెళ్లి చేసుకోవడానికి కూడా ప్రభుత్వం వయసు నిర్ణయించింది. రిటైర్‌మెంట్‌కు కూడా నిర్ణీతమైన వయసు ఉంది. అలానే ఇనె్వస్ట్‌మెంట్‌కు ఏది సరైన వయసు అనే సందేహం చాలా మందికి ఉంటుంది. పిల్లలకు డబ్బుల గురించి చెప్పవద్దు అది పిల్లలకు సంబంధించిన అంశం కాదు అనేది చాలా మంది అభిప్రాయం. ఇనె్వస్ట్‌మెంట్‌కు ఒక వయసు ఉంటుందా? ఉండాలా? ఏది సరైన వయసు?
పెట్టుబడుల ప్రపంచంలో సూపర్ స్టార్ లాంటి వారెన్ బఫెట్ తాను పనె్నండేళ్ల వయసులో ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ ప్రారంభించారు. ఇనె్వస్ట్‌మెంట్‌కు ఏది సరైన వయసు అని ఆయన్ని అడిగినప్పుడు నేనైతే పనె్నండేళ్ల వయసుకు ప్రారంభించాను, అది చాలా లేటు వయసు అంతకు ముందే ప్రారంభించాల్సింది అని ఇప్పటికీ అనిపిస్తోంది అని నవ్వుతూ బదులిచ్చారు. పనె్నండేళ్ల వయసే ఆలస్యం అంటే మరి ఇంకేది సరైన వయసు?
నిజానికి ఇనె్వస్ట్‌మెంట్‌కు ఇదే సరైన వయసు అని ఏమీ లేదు. మనం ఎప్పుడు మేల్కొంటే అప్పుడే ఇనె్వస్ట్‌మెంట్‌కు సరైన వయసు. అసలు ప్రారంభించక పోవడం కన్నా ఆలస్యంగా ప్రారంభించడం బెటర్ కదా? మీ వయసు ఎంతైనా కావచ్చు, మీ సంపాదన ఎంతైనా ఉండొచ్చు. మీ జీతం ఎంతైనా కానివ్వండి ఇప్పటి వరకు ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ ప్రారంభించకపోతే ఇప్పుడైనా శ్రీకారం చుట్టండి. ఇప్పటికీ ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ ప్రారంభించకపోతే - చదువుకునే రోజులైనా, ఉద్యోగంలో చేరిన మొదటి రోజైనా, రిటైర్‌మెంట్ తరువాత అయినా ఎప్పుడైనా ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ ప్రారంభించవచ్చు. ఎంత త్వరగా ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ ప్రారంభిస్తే అంత మంచిది.
డీ మార్ట్ తెలుసు కదా? దాదాపు లక్ష కోట్ల రూపాయల విలువైన వ్యాపారం. దేశ వ్యాప్తంగా డీ మార్ట్ సంచలనం సృష్టిస్తోంది. దీని వ్యవస్థాపకులు రాధాకృష్ణ దమానీ. తరుచుగా ఉత్తరాదిలో ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ సదస్సుల్లో తమ అనుభవాలను వివరిస్తుంటారు. ఒక సమావేశంలో ఒక ఆసక్తికరమై సంఘటన వివరించారు. పిల్లల పుట్టిన రోజుకు రకరకాల బహుమతులు అందజేస్తారు. కొత్త దుస్తులు, ఆడుకునే బొమ్మలు బహుమతిగా ఇవ్వడం తెలిసిందే. అలానే అతని కుమారుడి పుట్టిన రోజుకు కొందరు బట్టలు, కొందరు బొమ్మలు బహుమతిగా ఇచ్చారట! ఒక మిత్రుడు మాత్రం హెచ్.డి.ఎఫ్.సి. కంపెనీకి చెందిన ఐదువందల షేర్లను పుట్టిన రోజు బహుమతిగా ఇచ్చారు. కొత్త బట్టలు వేసుకున్నారు. ఆటవస్తువులతో ఆడుకున్నారు. బట్టల జీవిత కాలం ముగిసింది. ఆటవస్తువులు పనికి రాకుండా పోయాయి. కానీ హెచ్.డి..ఎఫ్.సి. షేర్లు ఐదు వందలు అలానే ఉన్నాయి. రెండున్నర దశాబ్దాల కాలంలో ఐదు వందల షేర్లకు బోనస్ వల్ల రెండున్నర వేల షేర్లు అయ్యాయి. వాటి విలువ 50 లక్షల రూపాయలకు చేరువ అయ్యాయి. అంటే పిల్లాడు పుట్టగానే ఇనె్వస్ట్ చేసినట్టు భావించాలి. బహుమతిగా ఇచ్చిన బట్టలు, బొమ్మలు మిగల లేదు కానీ ఆ షేర్లు మాత్రం అతన్ని సంపన్నుడిని చేశాయి. మనకు కొత్తగా అనిపించినా ఉత్తరాదిలో షేర్లను బహుమతిగా ఇవ్వడం, స్టాక్ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడి అనేది కొన్ని వ్యాపార కుటుంబాల్లో ఆచారంగా వస్తోంది.
శుభకార్యాల్లో ఏవో ఖరీదైన బహుమతులు ఇవ్వడం కన్నా ఇలా స్టాక్ మార్కెట్‌లో, మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌లో వారి పేరు మీద ఇనె్వస్ట్ చేసి బహుమతిగా అందజేసే అలవాటు చేసుకుంటే బాగుంటుంది.
సాధారణంగా 20 తరువాత చదువు ముగించుకుని ఉద్యోగంలో చేరుతారు. సంపాదన మొదలైన మొదటి నెల నుంచే ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ చేయడం ఒక అలవాటుగా మార్చుకుంటే భవిష్యత్తు జీవితానికి భరోసాగా ఉంటుంది. 20 ఏళ్ల వయసులో మంచి జీతం ఉంటుంది కానీ పెద్దగా బాధ్యతలు ఉండవు. ఇనె్వస్ట్‌మెంట్‌కు నిజానికి ఇదే మంచి తరుణం అయితే ఎక్కువ మంది ఆ వయసులో దీనిపై దృష్టి పెట్టరు. చాలా మందిలో 40 ఏళ్ల వయసు దాటిన తరువాత ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ గురించి, భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచనలు మొదలవుతాయి. పిల్లల చదువు, వారి పెళ్లి, రిటైర్‌మెంట్ జీవితం ఎలా ఉంటుంది? అనే ఆలోచనలు ఎక్కువగా నలభై దాటిన తరువాత ప్రారంభం అవుతాయి. నిజానికి ఈ వయసులో బాధ్యతలు ఎక్కువగా ఉంటాయి, ఖర్చులు ఎక్కువగా ఉంటాయి. 20ఏళ్ల వయసులో ఇనె్వస్ట్ చేయగలిగినంత సామర్థ్యం 40ప్లస్‌లో ఉండదు. 20లోనే ఇనె్వస్‌టమెంట్ ప్రారంభించి ఉంటే 40కి చేరుకునే సరికి ఉద్యోగం లేకపోయినా పరవాలేదు అనే మానసిక స్థితికి చేరుకునే అవకాశం ఉంటుంది. 20లో ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ ప్రారంభిస్తే మంచిదే, ఆ దశ దాటిపోయి ఉంటే ఇప్పుడు ఏ వయసులో ఉన్నా ఇప్పటికైనా ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ ప్రారంభించాలి. ఏ వయసులో ఉన్నా, ఎంత ఆదాయం వచ్చినా కనీసం నెలకు పది శాతం ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ వైపు మళ్లిస్తే ఆ ధనమే మీకు కొంత కాలానికి ఉద్యోగాన్ని మించిన భరోసా ఇస్తుంది. 40లో సైతం ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ ప్రారంభించడానికి సమయం మించి పోలేదు. భవిష్యత్తు అవసరాల కోసం సాధ్యమైనంత ఇనె్వస్ట్ చేయాలి. ఉద్యోగంలో చేరిన మొదటి నెల నుంచే ఐతే సాధారణంగా ఉండే ఖర్చులకు డబ్బును మినహాయించుకుని మిగిలిన జీతం అంతా ఇనె్వస్ట్ చేసినా ఇబ్బంది ఉండదు. చిన్న వయసులో ఐతే రిస్క్ తీసుకునే సామర్థ్యం ఎక్కువగా ఉంటుంది. వయసు పెరుగుతున్నా కొద్ది రిస్క్ తీసుకునే సామర్థ్యం తగ్గుతుంది. 20లో ఐతే దూకుడుగా వెళ్లవచ్చు. 40 దాటిన తరువాత ఐతే భార్యాపిల్లలు, కుటుంబానికి అయ్యే ఖర్చుపై సరైన ప్రణాళిక రూపొందించుకుని భవిష్యత్తును దృష్టిలో పెట్టుకుని ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ ప్రారంభించాలి.
-బి.మురళి

13, మే 2019, సోమవారం

ఎవరు శ్రీమంతులు?

ఎన్టీఆర్ హీరోగా 1963లో లక్షాధికారి అని ఓ సినిమా వచ్చింది. ఎన్టీఆర్ ఎలా నటించారు, సినిమా హిట్టయిందా? లేదా? కథ ఏంటి? ఈ విషయాలు మనకు ఇప్పుడు అవసరం లేదు కానీ విషయం ఏమిటంటే 1963 అంటే ఐదున్నర దశాబ్దాల క్రితం లక్ష రూపాయలు ఉంటే సంపన్నులు అన్నట్టు. ఇప్పుడు మనం సంపన్నులు, శ్రీమంతులు అని చెబుతున్నాం కానీ నాలుగైదు దశాబ్దాల క్రితం సంపన్నులను లక్షాధికారి అని వ్యవహరించేవారు. కానీ ఈ రోజుల్లో ఇంజనీరింగ్ చదువు ముగించుకుని నెలకు లక్ష రూపాయల జీతంతో ఉద్యోగంలో చేరేవారు చాలామందే ఉంటారు. నెలకు లక్ష రూపాయల జీతం అంటే ఇప్పుడు చాలా కామన్. లక్ష జీతం వచ్చినా మొదటి వారం గడిచే సరికి చేతిలో చిల్లి గవ్వ లేదు అనే బాధపడే ఉద్యోగులు. జీతం లక్ష ఐనా ఇఐఎంలకే సరిపోతుందని వాపోయేవారు బోలెడు మంది కనిపిస్తారు. హైటెక్ సిటీకి వెళితే లక్ష రూపాయల జీతం పొందే ఉద్యోగులు వేలల్లో కనిపించవచ్చు.
అప్పుడంటే లక్ష రూపాయల ఆస్తి ఉంటే సంపన్నులు. మరి ఇప్పుడు ఎంత డబ్బు ఉంటే సంపన్నుడు అని వ్యవహరించాలి. సంపన్నుడు అని వ్యవహరించడానికి ఇప్పుడు నిర్వచనం మారిపోయింది.
ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో అధికారంలో ఎవరున్నా సన్నిహితంగా మెదిలిన ఒక పారిశ్రామికవేత్త కమ్ ఎన్నికల జోస్యం చెప్పేవారి హడావుడి చాలా కనిపించేది. వేల కోట్ల రూపాయల సంపన్నుడు అనుకునే వారు. అతని తీరు అలానే ఉండేది. అతని గురించి బాగా తెలిసిన ఒక వ్యక్తి అతని గురించి చెబుతూ అతన్ని అతని చెప్పులతో పాటు అమ్మినా అతనికున్న అప్పు తీరదు. అప్పుల్లో కూరుకుపోయిన అతను మాత్రం అత్యంత సంపన్న నాయకుడిగా ప్రచారం పొందేవారు. విజయ్ మాల్యా, నీరవ్‌మోడీ లాంటి ఎంతో మంది మనకు సంపన్నులుగా కనిపించవచ్చు. బ్యాంకులకు వేల కోట్లు ఎగ్గొట్టి విదేశాలకు చెక్కేసేదాకా వీరంతా దేశంలో అత్యంత సంపన్నులుగా గుర్తింపు పొందారు. ఎవరు నిజమైన సంపన్నులో ఎవరు నిండా అప్పుల్లో మునిగి, బ్యాంకులను ముంచి సంపన్నులుగా కనిపిస్తున్నారో అర్థం కాని విషయం. నిజమైన సంపన్నులు, నకిలీ సంపన్నులు ఎవరో గుర్తించడం అంత ఈజీ కాదు.
వీరి సంగతి పక్కన పెట్టేద్దాం. సంపన్నులు ఎవరు అనే దానికి కొత్త నిర్వచనం తెలుసా? ఫైనాన్షియల్ ఇండిపెండెన్స్ పాఠాల్లో ఈ మాట తరుచుగా వినిపిస్తోంది.
ఈ కాలంలో ఎవరు సంపన్నులు అంటే? భారీ భవంతులు కనిపిస్తే సంపన్నుడు అని ముద్ర వేసేద్దాం అనుకుంటే ఏమో ఎవరికి తెలుసు కనిపించే భారీ భవంతి వెనకు కనిపించని భారీ బ్యాంకు అప్పులు ఉండవచ్చు.
మరి ఈ కాలం సంపన్నులు ఎవరూ లేరా? సంపన్నులను గుర్తించలేమా? అంటే గుర్తించగలం ఐతే దానికి నిర్వచనం మారింది.
మీరు ఉద్యోగం చేస్తున్నారు. మీకు నెలకు లక్ష జీతం కావచ్చు. ఇప్పుడు చేస్తున్న ఉద్యోగాన్ని ఉన్న పళంగా వదిలివేస్తే మీకు అదే విధంగా లక్ష రూపాయల ఆదాయం వస్తుంటే మీరే సంపన్నులు.
ఔను నిజం పాత కాలంలోలా కాదు. ఈ తరం ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో చాలా ముందు చూపుతో ఉంది. పాతికేళ్ల వయసులో ఉద్యోగంలో చేరి 40ఏళ్ల వయసు వచ్చేనాటికి ఉద్యోగం లేకపోయినా గడిచే స్థితికి చేరుకుంటున్నారు.
ఈ కొత్త ట్రెండ్ గురించి ఉత్తరాదికి చెందిన ఒక కంపెనీ సిఇఓ తన జీవితానుభవాన్ని వివరించారు. పాతికేళ్ల వయసులో ఐటి కంపెనీలో ఉద్యోగంలో చేరారు. ఆ వయసులో తనకు ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ వంటి అంశాలపై పెద్దగా అవగాహన లేదు, వారానికో సినిమాకు వెళ్లేవాడు. ఒకరోజు భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచించాలి అనే ఆలోచన పుట్టింది. వారానికో సినిమాకు బదులు రెండు వారాలకు ఒక సినిమా చూడాలని, ఆ వెయ్యి రూపాయలను ఇనె్వస్ట్ చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌లో ఆ పెట్టుబడి పెట్టాడు. ఇప్పుడతని వయసు 40 ఏళ్లు. 25ఏళ్ల వయసులో పెట్టుబడి పెట్టడం మొదలు పెట్టిన తాను పనె్నండేళ్లకు ఉద్యోగం లేకపోయినా పరవాలేదు అనే దశకు చేరుకున్నట్టు చెప్పారు. నెలకు తనకు ఎంత జీతం వచ్చేదో అంతకు మించి తన పెట్టుబడులపై ఆదాయం వస్తోంది. ఇనె్వస్ట్‌మెంట్‌పై తనకు జీతంలా డివిడెండ్స్ రూపంలో వస్తున్నట్టు తెలిపారు. పెట్టుబడిని ఉపసంహరించకుండా అలానే కొనసాగిస్తూ, జీతం స్థాయిలో డివిడెండ్ వస్తే ఉద్యోగం చేయాల్సిన అవసరం ఉండదని, మనం సంపన్నులం అని చెప్పుకోవడానికి అప్పుడు అర్హత వస్తుందని చెప్పారు. పాతికేళ్ల వయసులో పెట్టుబడులు ప్రారంభించి, పనె్నండేళ్లు గడిచిన తరువాత ఉద్యోగం వదిలి తనకు నచ్చిన పని చేస్తున్నట్టు చెప్పారు. ఒక్కోక్కరికి ఒక్కో రంగంలో ఆసక్తి ఉంటుంది. కానీ బతకడానికి ఉద్యోగం చేయాలి. జీవిత కాలమంతా అసంతృప్తితో గడపడం కన్నా సాధ్యమైనంత త్వరగా రిటైర్ కావడానికి అవసరమైన రీతిలో ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ చేస్తే మిగిలిన జీవితం ఐనా నచ్చినట్టు బతక వచ్చు అని భావించే వారి సంఖ్య క్రమంగా పెరుగుతోంది. ఇలాంటి వారే నిజమైన సంపన్నులు అంటున్నారు ఇలా చిన్న వయసులోనే రిటైర్ ఐన వారు. ఉత్తర భారతదేశంలో ఇలాంటి ట్రెండ్ క్రమంగా ఊపందుకుంటోంది.
తనకు మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌పై నెల నెల జీతం వచ్చినట్టు డివిడెండ్స్ వస్తున్నాయని చెబుతున్న వారు చాలా మంది ఉన్నారు. ఐతే ఇదేదో ఒక నెలలో, ఏడాదిలో అనుకుంటే అయ్యేది కాదు. కనీసం పది పదిహేనేళ్లపాటు ఒక ప్రణాళిక ప్రకారం పెట్టుబడులు క్రమంగా పెంచుకుంటూ పోతుంటే ఉపయోగం ఉంటుంది. రాత్రికి రాత్రే ఎవరికైనా ఉద్యోగం లేకపోయినా గడిచిపోయే స్థితి రావడం అంటే ఏదో అల్లా ఉద్దీన్ అద్భుత దీపంతో సాధ్యం అయ్యే పని కాదు. ఉద్యోగంలో చేరినప్పుడు ఈ ఆలోచనకు అంకురార్పణ జరిగితే ఒకటి రెండు దశాబ్దాల్లో ఈ కల సాకారం అవుతుంది. మీ వయసు ఎంతైనా కావచ్చు, మీరూ ఈ కాలం శ్రీమంతులు కావడానికి ప్రయత్నించండి.
-బి.మురళి
(12-5-2019)

8, మే 2019, బుధవారం

వాయిదాలు.. నిండని బంగారు పాత్ర

చిన్నప్పటి కథలు కొన్ని మనకు ఇప్పటికీ గుర్తుంటాయి. మన ఆలోచనలపై ప్రభావం చూపుతాయి. ఒక వ్యక్తికి బంగారు నాణాల పాత్ర ఒకటి దొరుకుతుంది. ఆ పాత్ర కొద్దిగా ఖాళీగా ఉంటుంది. తన జీవితంలో ఊహించనంత బంగారం ఒకేసారి చూసే సరికి ఆ వ్యక్తికి మతిపోయినంత పనవుతుంది. ఆ బంగారు పాత్రను చూసి రకరకాలుగా ఆలోచిస్తాడు. ఆ బంగారాన్ని ఏం చేయాలి, జీవితాన్ని ఎలా అనుభవించాలి అని తొలుత ఆలోచించిన వ్యక్తి చివరకు తన నిర్ణయాలన్నింటిని పక్కన పెట్టి, ఆ బంగారు నాణాల పాత్రలో కొంత ఖాళీ ఉండడంపై దృష్టిసారిస్తారు. ముందు ఆ కొద్దిపాటి ఖాళీని భర్తీ చేసిన తరువాత వాటిని ఏం చేయాలో నిర్ణయించుకుందామనుకుంటాడు. అప్పటి కన్నా ఎక్కువ కష్టపడి ఆ ఖాళీని భర్తీ చేయాలనుకుంటాడు. కానీ చిత్రంగా అతనెంత కష్టపడి సంపాదించిన డబ్బుతో నింపినా ఆ పాత్రలో ఖాళీ అలానే ఉంటుంది. ఈ లోగా అతని జీవితం ముగిసిపోతుంది. అఖరి క్షణాలు సమీపించిన తరువాత ఆ వ్యక్తి బంగారు నాణాల పాత్రలోని ఖాళీని నింపలేకపోయాను అనే అసంతృప్తితో కన్ను మూస్తాడు. బంగారు నాణాల పాత్ర అతని జీవితంలో అసంతృప్తినే మిగిల్చింది కానీ సంతోషాన్ని నింపలేకపోయింది. ఈ కథ అనేక భాషల్లో అనేక విధాలుగా ప్రచారంలో ఉంది. కథ చదివి పాపం మూర్ఖుడు తనకు లభించిన బంగారంతో సంతృప్తి చెందకుండా ఆ ఖాళీని భర్తీ చేయాలనుకుని అసంతృప్తితోనే జీవితం ముగించాడు అమాయకుడు అని జాలి పడతాం.
అంతే కదా?
ఇలాంటి అమాయకులు ఈ కాలంలో ఉంటారా?
ఉంటారని చెప్పినా మనకు నమ్మబుద్ధి కాదు. కానీ ఉన్నారు. ఒకరు కాదు ఇద్దరు కాదు చాలా మంది ఉన్నారు. నమ్మనే నమ్మం అంటున్నారా? నిజమే నమ్మాలంటే కొంచెం కష్టం కావచ్చు. కానీ ఈ కథ ఇప్పటికీ మన కళ్ల ముందు కనిపిస్తూనే ఉంది. అయితే ఈ కాలానికి తగ్గట్టు బంగారు నాణాల పాత్ర, అమాయకుడు ఇద్దరూ ఈ కాలానికి తగిన రూపాల్లో కనిపిస్తున్నారు. బంగారు నాణాల పాత్ర ఇఎంఐల రూపంలో కనిపిస్తుంటే, మనమంతా ఆ అమాయకుడి లాంటివాళ్లమే.
అతను ఏనాటికైనా బంగారు నాణాల పాత్రను పూర్తిగా నింపాలని ప్రయత్నిస్తే, మనం ఏనాటికైనా ఇఎంఐల చెల్లింపులు పూర్తి చేసి బయటపడాలని చూస్తాం. అతను ఆ పాత్రను నింపకుండానే తన జీవితాన్ని ముగించాడు. మనలో చాలా మంది ఇలా ఏనాటికీ క్రెడిట్ కార్డులు, ఇఎంఐలు చెల్లించడం పూర్తి చేయకుండానే జీవితాన్ని ముగించేస్తాం.
బంగారు నాణాల పాత్రను పూర్తిగా నింపాలని ప్రయత్నించడం మనకు అమాయకత్వంగా, మూర్ఖంగా అనిపించవచ్చు. కానీ మన జీవితం కూడా అచ్చంగా అలానే మార్చేసుకుంటున్నాం. వాయిదాల (ఇఎంఐలు) మాయలో మనం ఒకసారి పడ్డామంటే జీవితంలో బయటపడలేం. చాలా మంది ఆర్థికంగా ఎదగకపోవడానికి, జీవితం ఎదుగు బొదుగు లేకుండా సాగడానికి కారణం ఈ అప్పులే. ఒక ఖరీదైన వస్తువును కొనే స్థోమత మనకు లేనప్పుడు ఇఎంఐలను ఆశ్రయిస్తున్నాం. అంటే సంపాదించ బోయే డబ్బును సైతం ముందుగానే ఖర్చు చేస్తున్నాం. ఈ ఊబిలో పడ్డవారు బయటకు రావడం అంత ఈజీ కాదు. ఆ స్థోమత వచ్చిన తరువాతనే ఆ వస్తువును కొంటే తప్పేంటి? అప్పుల్లో మునగడం ఎందుకు?
చాలా మంది ఆర్థికంగా ఎదగక పోవడానికి, ఎదుగుబొదుగు లేని జీవితం గడపడానికి కారణం ఈ అప్పులే అని తేలింది.
సాధ్యమైనంత వరకు అప్పులకు దూరంగా ఉండడమే మేలు. ఇంటి రుణం, విద్యా రుణం వంటి వాటిని మినహాయిస్తే మిగిలిన అప్పులు ఆర్థికంగా దెబ్బతీసేసే. ఇంటి కోసం రుణం తీసుకున్నా ఇంటి విలువ పెరుగుతుంది కాబట్టి దానికి భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఉన్నత విద్య, విదేశాల్లో విద్య వంటి వాటికి విద్యా రుణాలు తీసుకున్నా , మంచి ఉద్యోగం సాధించడం ద్వారా ఆ రుణాలు తిరిగి చెల్లించడమే కాకుండా ఆర్థికంగా ఎదిగిని మధ్య తరగతి కుటుంబాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. అంతే తప్ప ఇఎంఐలతో భారీ టీవిలు, ఫర్నీచర్, ఐ ఫోన్లు, గృహోపకరణాలతో అప్పుల్లో మునుగుతారు. ఒక వస్తువు ఇఎంఐ అయిపోగానే మరో వస్తువు అంట కట్టడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
అప్పుడే ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ చదువులు ముగించి, క్యాంపస్ సెలక్షన్ ద్వారా ఐటి రంగంలో ఉద్యోగాలు పొందిన చాలా మంది ఆర్థిక వ్యవహారాలు అర్థం కాక, జీవితానుభవం లేక ఇఎంఐల ఉచ్చులో కూరుకుపోవడం కనిపిస్తుంది. ఉద్యోగంలో చేరగానే ఓ ఇళ్ళు తీసుకుని జీతంలో సగం ఇఎంఐలకు చెల్లించినా ఇబ్బంది లేదు. నాలుగైదేళ్లు గడిస్తే ఇంటి విలువ రెట్టింపు అవుతుంది. ఉద్యోగంలో తేడా వచ్చినా ఇంటి విలువ ఎక్కడికీ పొదు. కానీ అదే ఖరీదైన వస్తువులు కొంటే కాలం గడిచినా కొద్ది వాటి విలువ తగ్గిపోతుంది. ఎంత ఖరీదైన కారు ఐనా, గృహోపకరణాలు ఐనా వాటి విలువ రోజు రోజుకు తగ్గుతుంది కానీ పెరగదు. జీతంలో ఎక్కువ మొత్తం ఇలా ఇఎంఐలకు చెల్లించే వారు మన చుట్టూ చాలా మంది కనిపిస్తారు. వీరా ఊబి నుంచి బయటకు రారు. ఏ ముందిలే జీతంలో నుంచి వాయిదాల్లో చెల్లించడమే కదా? అనుకుంటారు. కానీ భవిష్యత్తులో అదెంత నష్టదాయకమో తెలియదు. జీతంలో ఎక్కువ మొత్తం, కారు ఇతర వస్తువుల ఇఎంఐలకు చెల్లించే వారికి హఠాత్తుగా ఏదో కారణంతో ఉద్యోగం పోయింది అనుకోండి అప్పుడేం చేస్తారు. ఈ రోజుల్లో కంపెనీలో ఎప్పుడేమవుతుందో తెలియదు. అద్భుతంగా నడిచిన జెట్ ఏయిర్‌వేస్ ఉద్యోగులు వేల మంది రోడ్లపై ర్యాలీలు తీస్తూ తమ జీతాలు చెల్లించాలని, తమ కుటుంబాన్ని కాపాడాలని కోరుతున్నారు. జెట్ ఏయిర్‌వేస్ ఉద్యోగుల పరిస్థితి అలా అవుతుందని కలలో నైనా ఊహించామా? ఏ కంపెనీ ఎప్పుడు దెబ్బతింటుందో, ఏ కంపెనీలోని ఉద్యోగులు ఉద్యోగాలు ఎప్పుడు ప్రమాదంలో పడతాయో ఊహించలేం. ఏదో దేశం తీసుకునే ఒక నిర్ణయం మరో దేశంలో ఉండే మనపై పడవచ్చు. తుంటిమీద కొడితే మూతి పళ్లు రాలాయి అన్నట్టు గ్లోబ్‌లో ఎక్కడుందో తెలియని ఏదో దేశంలో జరిగే పరిణామాలు మనింట్లో హాయిగా సేదతీరే కుటుంబరావు జీవితంపై పడొచ్చు. ఇలాంటి పరిస్థితిలో మీ జీతం ఎంత ఎక్కువ అయినా కావచ్చు, ఇఎంఐల మాయాజాలంలో చిక్కుకోకుండా, భవిష్యత్తుకు ఉపయోగపడే నిర్ణయాలు తీసుకోవడం మంచిది. ఆర్థిక స్వేచ్ఛ కోసం ఆస్తి విలువ పెంచే హోమ్‌లోన్ వంటి ఇఎంఐలైతే మంచిది కానీ, విలువను కరిగించే ఇఎంఐలకు దూరంగా ఉండండి. కాకూడదు.
-బి.మురళి

27, ఏప్రిల్ 2019, శనివారం

మార్వాడీల విజయ రహస్యం

‘‘ఈ రోజుల్లో కూడా కులాలు ఉన్నాయా? కులాలు, మతాలు మనం సృష్టించుకున్న కృత్రిమ గోడలు. నిజానికి ఇవేమీ లేవు.’’ చాలా మంది మేధావుల నుంచి ఇలాంటి మాటలు తరుచుగా వినిపిస్తుంటాయి. ఒకవైపు కుల సంఘాలకు నాయకత్వం వహిస్తూ మరోవైపు ఈ రోజుల్లో కూడా కులాలా? అని మనం నిర్మొహమాటంగా చెప్పగలం. కులాలు లేని సమాజం ఏర్పడాలని కోరుకుందాం తప్పు లేదు. కానీ అవి ఉన్నాయి అనేది వాస్తవం. మన ఆర్థిక అలవాట్లు, సంపాదన, మనం పెట్టుబడి ఆలోచన వీటన్నిటిపైన మన కుటుంబ వాతావరణం ఆధారపడి ఉంటుంది. సామాజిక వర్గాలు ఉన్నాయి. ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో ఒక్కో సామాజిక వర్గం ఆలోచన ధోరణి ఒక్కో రకంగా ఉంటుంది. ఇది వాస్తవం. రాజస్థాన్ అనగానే తాగునీటి కోసం కూడా కిలోమీటర్ల దూరం వెళ్లే ఆడవారు గుర్తుకు వస్తారు. అదో ఇసుక ఎడారి. భౌగోళిక పరిస్థితుల దృష్ట్యా దేశంలో అత్యంత వెనుకబడిన ప్రాంతంగా రాజస్థాన్ ఉండాలి.
కానీ దేశంలో ఏ మూలకు వెళ్లినా సక్సెస్‌ఫుల్ రాజస్థానీ మార్వాడీలు కనిపిస్తారు. మొఘలాయిల కాలంలో వీరు మొఘలాయిలకు బ్యాంకర్లు. మార్వాడి జగత్ సేఠీ కుటుంబం మొఘలాయిలకు బ్యాంకర్లు. మొఘలాయిలు, బ్రిటీష్ పాలకులు సైతం వీరికి వ్యాపార రంగంలో అండగా నిలిచారు. చివరకు వీరు స్వాతంత్య్ర ఉద్యమ కాలంలో కాంగ్రెస్‌కు సైతం సహాయ సహకారాలు అందించే వారు. 1991లో దేశంలో ఆర్థిక సంస్కరణలు ప్రవేశపెట్టేంత వరకు దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ వీరి చేతిలో ఉండేది. ఆర్థిక సంస్కరణల తరువాత విదేశీ పెట్టుబడులు పెరగడం వల్ల వీరి వాటా తగ్గింది.
ఆర్థికంగా మాత్రం ఇప్పటికీ వీరే బలవంతులు. వ్యాపారులు కనిపిస్తారు.
ఇదేమీ సామాజిక వర్గాల గురించిన చర్చ కాదు. ఒక సామాజిక వర్గం గొప్పది, మరోటి కాదు అని చెప్పడం కాదు. దేశంలోనే అత్యంత విజయవంతమైన వర్గంగా ఉన్న వారి విజయానికి కారణం ఏమిటో తెలుసుకోవాలి. ఎవరు విజయం సాధించినా దానిలో మంచిని స్వీకరించడం తప్పేమీ కాదు. ఒక విజేతను స్ఫూర్తిగా తీసుకుని ఆదే మార్గంలో పయనించి మనం కూడా విజయం సాధించాలి అనుకోవడం తప్పేమీకాదు. కరువుకు, ఇసుక ఎడారికి కేరాఫ్ అడ్రస్ లాంటి రాజస్థాన్‌లో ఒక ప్రాంతానికి చెందిన వారు మార్వాడి. ఈ పేరు సక్సెస్‌కు, సంపదకు మారుపేరుగా నిలిచిపోయింది. ఎడారి ప్రాంతానికి చెందిన వారు దేశమంతా విస్తరించడం, విజయం సాధించడం అంటే కచ్చితంగా వారి గురించి తెలుసుకోవాలి, మంచి ఉంటే నేర్చుకోవాలి.

మహానగరంలోని మన కాలనీలో సక్సెస్‌ఫుల్ షాప్ ఎవరిది అంటే మార్వాడిలదే, పట్టణాల్లోనూ వారే... ఉపాధి కోసం మన వాళ్లు ఎక్కడో గల్ఫ్ దేశాలకు, ఇతర రాష్ట్రాలకు, విదేశాలకు వెళుతుంటే వాళ్లేమో మన నగరంలోనే కాదు దేశమంతా విస్తరించారు. విదేశాల్లోనూ వ్యాపారంలో దూసుకువెళుతున్నారు.
డబ్బుకు సంబంధించి వారి గురించి మనకున్నవి ఎక్కువగా అపోహలే. కానీ డబ్బుకు విలువ ఇవ్వడం అనేది వారి జీవన విధానంలోనే ఉంటుంది. అదే వారి విజయ రహస్యం అంటారు ఆర్థిక రంగ నిపుణులు. మార్వాడీల విజయ రహస్యం, ఆర్థిక అంశాలపై వారి ఆలోచనా దోరణి గురించి ఇటీవల పుస్తకాలు వచ్చాయి. అదే విధంగా కొన్ని వీడియోలు కూడా రూపొందించారు. అందులో డబ్బుకు సంబంధించి వారి ఆలోచనా ధోరణి ఎలా ఉంటుందో వివరించారు.
సాధారణంగా మార్వాడీలు పిసినారులు అని ఇతరులు విమర్శిస్తారు. డబ్బుకు విలువ ఇవ్వడం పిసినారి తనం ఎలా అవుతుంది. తాను ఒక రూపాయి పెట్టి ఒక వస్తువు కొన్నా, రూపాయిని ఎక్కడైనా ఇనె్వస్ట్ చేసినా దానికి తగిన ప్రయోజనం ఉంటుందా? లేదా అని మార్వాడి ఆలోచిస్తారు. కష్టపడి సంపాదించిన డబ్బును విచ్చల విడిగా దుబారా చేయాలా? నెలకు 20వేల రూపాయల జీతంతో పని చేసే ఉద్యోగి కూడా ఐ ఫోన్‌కు 60వేల రూపాయలైనా ఖర్చు చేస్తారు. వాయిదాలపై లక్ష రూపాయల టీవీనైనా కొంటారు. ఇలాంటి ఆలోచనా ధోరణిలో ఉన్నవారు కచ్చితంగా జీవిత కాలమంతా అప్పుల్లోనే మునిగిపోతారు. నీ జీతం 20వేలు అయినప్పుడు సెల్‌ఫోన్ కూడా ఆ స్థాయిలోనే ఉండాలి కానీ అప్పు చేసి ఖరీదైన టీవీలు, సెల్‌ఫోన్‌లు కొనడం ఎందుకు? మార్వాడీలు తమ పెట్టుబడికి తగిన రిటర్న్స్ ఉండాలని కోరుకుంటారు. అదే విధంగా తాము పెట్టే ఖర్చు విషయంలో ఒకటికి రెండు సార్లు ఆలోచిస్తారు. ఈ ఖర్చు అవసరమా? మనం పెడుతున్న ఖర్చుకు తగిన విలువైన వస్తువునే కొంటున్నామా? అని ఆలోచిస్తారు.
చిన్నప్పటి నుంచే వారికి మనీ మేనేజ్‌మెంట్ గురించి అవగాహన ఉంటుంది. ఒక ఎం.బి.ఏ. విద్యార్థి తరగతి గదిలో వ్యాపారంలో నేర్చుకున్న దాని కన్నా ఇంట్లోనే వ్యాపారి కుటుంబంలోని వ్యక్తికి అనుభవ పూర్వకంగా వ్యాపారం గురించి ఎక్కువ తెలుస్తుంది.
మార్వాడి నిరంతరం తన వ్యాపారాన్ని, సంపదను పెంచుకుంటాడు. సంపన్నులు కావడమే కాదు నిరంతరం సంపన్నులుగా ఉండాలి అనేది మార్వాడీలు చిన్నప్పటి నుంచి అనుభవంతో నేర్చుకుంటారు. ఇది మనకు కొంత చిత్రంగా అనిపించవచ్చు. ఇది మనకు కొంత చిత్రంగా అనిపించవచ్చు. ఒకసారి సంపన్నుడు అంటే సంపన్నుడే కదా? నిరంతరం సంపన్నుడిగా ఉండడం ఏమిటనిపించవచ్చు. ఎన్టీఆర్, ఏయన్‌ఆర్‌లు నెల జీతంపై నటిస్తున్న కాలంలోనే సూపర్‌స్టార్‌గా సినిమాకు లక్ష రూపాయలు తీసుకున్న చిత్తూరు నాగయ్య సంపదకు కొదవ లేదు. అలాంటి వారు చివరి దశలో తిండికి సైతం కష్టపడాల్సిన దుస్థితి ఎదుర్కొన్నారు. ఒకసారి సంపన్నులు అయితే శాశ్వతంగా ఉండాలనేమీ లేదు. దాన్ని నిలుపుకోవడం మన చేతుల్లోనే ఉంటుంది. ఈ విషయం మార్వాడీలకు బాగా తెలుసు, అందుకే వారు సంపద అనే దానికి అంతు ఉండదని, నిరంతరం సంపద పెంచుకుంటూ పోవాలనుకుంటారు. మన చేతిలో ఉన్న డబ్బు శాశ్వతంగా మన వద్దే ఉంటుందని చెప్పలేం, అది పోవచ్చు అనే భావనతో వారు సంపాదించడం అనేది నిరంతరం సాగాలని కోరుకుంటారు. సంపాదించడం, ఇనె్వస్ట్ చేయడం ఈ రెండూ ఎప్పుడూ నిలిపివేయవద్దు కొనసాగించాలి అనేది వీరి నమ్మే సిద్ధాంతం. వ్యాపారంలోనైనా, పెట్టుబడుల్లో నైనా వీళ్లు తక్షణ లాభాల కోసం చూడరు. దీర్ఘకాలిక లాభాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. ఎప్పటికప్పుడు వీరు లెక్కలు వేసుకుంటారు. దీని వల్ల వ్యాపారంలో మోసాలు ఉండవు, లెక్కలు వేసుకోవడం వల్ల తాము వెళుతున్న దారి సరైనదేనా, తప్పటడుగులు పడుతున్నాయా? అనేది ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది. ఇలాంటి ఆలోచనా ధోరణే మార్వాడీలను దేశంలో వ్యాపార రంగంలో ముందు వరసలో నిలబెట్టింది. మార్వాడీ వ్యాపారులకే కాదు డబ్బుకు విలువ ఇవ్వడం అందరికీ అవసరమే!
-బి.మురళి (21-4-2019)

17, ఏప్రిల్ 2019, బుధవారం

మీ డబ్బుపై మీదే పెత్తనం

‘‘మా ఇంటిపై నరదిష్టి పడింది. ఎవరి కన్నుకుట్టిందో కానీ ఇబ్బందులన్నీ మాకే. జీతం రాగానే అస్సలు డబ్బులు మిగలడం లేదు. పిల్లలు పెద్దవారవుతున్నారు. వారి చదువులు, ఇతర ఖర్చులు తలుచుకుంటే భయమేస్తుంది’’
‘‘మరేం చేద్దామనుకుంటున్నారు.?’’
‘‘మా బంధువు చెబితే ఆ మధ్య పూజలు చేయించాం. ఐనా పెద్దగా మార్పు లేదు. ఆయనెవరో పవర్‌ఫుల్ యంత్రాలు ఇస్తున్నారట! రెండు రోజులు సెలవు పెట్టయినా వెళ్లి రావాలి అనుకుంటున్నాను’’
‘‘మూర్తిగారు మీ సమస్య నాకు అర్థమైంది. ఆయన ఇచ్చే యంత్రాల కన్నా డబుల్ ఫవర్‌ఫుల్ యంత్రాన్ని నేను సగం ధరకే ఇప్పిస్తాను తీసుకుంటారా?’’
‘‘అదేంటి మీరు ఇలాంటివి నమ్మరు కదా? మీరు కూడా యంత్రాల్లోకి వచ్చారా?’’
‘‘నమ్మకాలదేముంది? ఇంత లాభసాటి వ్యాపారం కళ్ల ముందు కనిపిస్తుంటే మిమ్ములను చూశాకే నాకూ ఈ వ్యాపారంలో ప్రవేశించాలనిపిస్తోంది’’
‘‘అసలే కష్టాల్లో ఉన్నాను. ఇలా నమ్మకాలను అపహాస్యం చేయడం మంచిది కాదండి. ఎవరి నమ్మకాలు వారివి.’’
‘‘నేనేమీ అపహాస్యం చేయడం లేదు. లాభసాటి వ్యాపారం నేనూ చేస్తాను అంటున్నాను’’
‘‘వ్యంగ్యం వద్దు నా సమస్యకు ఏమైనా చెప్పగలిగితే పరిష్కార మార్గం చెప్పండి’’
‘‘మీ సమస్యకు మీరే కారణం, మీ సమస్య పరిష్కరించుకునే శక్తి మీకే ఉంది. మీ మాటల్లోనే మీరు డబ్బు ఎలా ఖర్చు చేస్తున్నారో తెలుస్తోంది. మీ పద్దతులు మార్చుకోండి. నెలంతా జీతం చేస్తేవచ్చే మీ డబ్బుకు మీరే విలువ ఇవ్వకపోతే ఇక అది మీ వద్ద ఎలా నిలుస్తుంది. ’’
‘‘పూజలు, మంత్రాలు తప్పా?’’‘‘ఆ మాట నేను అనలేదు. దేవుడు లేని చోటు లేదు అంటారు. దైవాన్ని నమ్మే మీకు ఈ మాట తెలియదు అనుకోను. సమస్త విశ్వాన్ని నడిపించేది ఆ దేవుడు అని నమ్మినప్పుడు ఆ దేవుడికి లేని శక్తి రేకులు అమ్ముకునే వాడికి ఉంటుందా? దైవం అన్ని చోట్లా ఉన్నాడు. మనస్ఫూర్తిగా మనసులోనే దైవాన్ని మొక్కుకోండి. దేవుడు ఉన్నాడా? లేడా? అనే వాదన కాదు. ఉన్నాడు అని విశ్వసిస్తే మనసులోనే ప్రార్థంచండి మీ కాలనీలో ఉన్న ఆలయానికి వెళ్లి మొక్కండి. అంతే కానీ ఏవో రాతలు రాసిన, గీతలు గీసిన రేకులకు మీ కష్టార్జితం అప్పగించకండి అని చెబుతున్నాను అంతే’’

‘‘అంత నరదిష్టి ప్రభావం లేదంటారా?’’
‘‘మీరేమి అనుకోకండి మీమీద ఎవరి ప్రభావమో ఉండదు. మీ ప్రభావమే ఉంటుంది. ’’
‘‘అంటే?’’
‘‘నావద్ద డబ్బు నిలవడం లేదు అని నెపం ఎవరిమీదనో నెట్టివేయకండి. మీ డబ్బు మీ మాట వింటుంది. ముందు అది మీ కష్టార్జితం అని మీరు గ్రహించండి. ఒక్కో రూపాయి ఎంత కష్టపడితే వచ్చి చేరుతుంది. ఖర్చు చేసేప్పుడు ఈ విషయం గుర్తుకు తెచ్చుకోండి.’’
‘‘డబ్బు నిలిచే సలహా ఇస్తారా?’’
‘‘క్రెడిట్ కార్డులు పక్కన పారేయండి. అత్యవసరం ఐతే తప్ప ఉపయోగించకండి. డబ్బు చేతులతో లెక్కపెట్టి ఇవ్వడం వల్ల ఇది అవసరమా? లేదా? అనే ఆలోచన వస్తుంది.
* ఇంట్లోకి కావలసిన వస్తువులను మాల్‌లో కొనడం కన్నా షాపులో కొనడం మంచిది. కావాలంటే ఒకనెల పరీక్షించి చూడండి. మాల్‌లోకి వెళితే మనక అవసరం అయిన వస్తువులే కాదు అక్కడ అందంగా కనిపించినవన్నీ కొనేస్తాం. దీని వల్ల మనకు వచ్చే డిస్కౌంట్ కన్నా మనం అనవసరంగా పెట్టే ఖర్చు ఎక్కువ. పెద్ద పెద్ద మాల్స్‌లో ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ దొరక వచ్చు. కానీ ఆ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ కోసం అవసరం లేని ఖర్చు చేస్తాం.
* మాల్‌కు వెళ్లినా, షాపునకు వెళ్లినా, రైతు బజార్‌కు, సంతకు వెళ్లినా ఏం కొనాలో ముందుగానే ఒక జాబితా రాసుకుని వెళ్లండి. దీని వల్ల అవసరం లేనివి కొనడం మానేస్తారు.
* నెల నెలా వాయిదాల్లో కొనడం వద్దు. ఆ వస్తువును కొనే ఆర్థిక స్థాయి వచ్చిన తరువాతే కొనండి.
* భవిష్యత్తులో ఆదాయం పెరగవచ్చు అనే అంచనాతో ఇప్పటి నుంచే ఖర్చు పెంచుకుంటే ఇబ్బందుల్లో పడిపోతారు.
* పెద్ద వస్తువు కొనాలి అనిపించినప్పుడు నెల వాయిదా వేసుకోండి. ఈ సమయంలో మార్కెట్‌లో స్టడీ చేయవచ్చు. సరైన ధర గురించి అవగాహన వస్తుంది. నెల వ్యవధి వల్ల ఆ వస్తువు నిజంగా అవసరమా? లేదా? అనే అవగాహన వస్తుంది.
* జీతం రాగానే ముందుగా ఖర్చు చేయడం కాదు. భవిష్యత్తు కోసం ముందు ఇనె్వస్ట్ చేయండి. ఆ ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ తరువాత మిగిలిందే మీ జీతంగా భావించండి.
* ఎంత సంపాదిస్తున్నా, అంత కన్నా తక్కువే నా ఆదాయం అనే నిర్ణయానికి వచ్చి ఆ స్థాయిలోనే బతకాలి. అలా మిగిల్చింది ఇనె్వస్ట్ చేయాలి.
* కరెంటు బిల్లు మొదలుకొని, సినిమాలు, హోటల్స్, ఇంటి ఖర్చు, అన్ని రకాల ఖర్చుల జాబితా రూపొందించుకుని, అందులో అనవసరమైన ఖర్చు ఏమైనా? ఉందా? తగ్గించాల్సిన ఖర్చు ఏమైనా ఉందా? అని పరిశీలించాలి. *పిల్లలకు పెద్ద మొత్తంలో పాకెట్ మనీ ఇవ్వడం కన్నా, వారి భవిష్యత్తుకు అవసరం అయిన ఇనె్వస్ట్‌మెంట్‌ను బహుమతిగా ఇవ్వండి. అప్పటికప్పుడు వారికి దాని విలువ అర్థం కాకపోయినా భవిష్యత్తులో అర్థం అవుతుంది.
* రేపటి రోజు ఆర్థికంగా ఎలా ఉండాలని మీరు కోరుకుంటున్నారో ఊహించుకోండి. ఆ ఊహకు తగ్గట్టు ప్రణాళిక రూపొందించుకోండి.
* హఠాత్తుగా దేవుళ్లు ప్రత్యక్షమై మన మంచితనాన్ని మెచ్చుకుని పెద్ద మొత్తంలో సంపద ఇచ్చిపోతారు. లాటరీ తగులుతుంది అనే ఊహలకు బ్రేకు వేయండి. మనల్ని మనమే కరుణించుకోవాలి. మన నిర్ణయాలే మనకు లాటరీలు.
* మనకే డబ్బు, పొదుపు, ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ గురించి తెలియకపోతే ఇక మన పిల్లలకు ఏం చెబుతాం? పిల్లలతో ఆర్థిక వ్యవహారాల గురించి చర్చించండి.
-బి.మురళి(14-4-2019)

మీ రిటైర్‌మెంట్ వయసెంత?

ప్రశ్న తప్పుగా అనిపిస్తుంది కదూ? నిజమే రిటైర్‌మెంట్ వయసును మనకు మనం నిర్ణయించుకోలేం. ప్రభుత్వం నిర్ణయిస్తుంది ఆయా సంస్థలు నిర్ణయిస్తాయి. ప్రభుత్వ ఉద్యోగం అయితే ప్రభుత్వం నిర్ణయిస్తుంది. ప్రైవేటు ఉద్యోగం ఐతే ఆ కంపెనీ నిర్ణయిస్తుంది. ఇంతకు ముందు 58 ఏళ్లు రిటైర్‌మెంట్ వయసు ఐతే ఆంధ్రలో 60కి పెంచారు. 61కి పెంచనున్నట్టు తెలంగాణలో హామీ ఇచ్చారు. సగటు ఉద్యోగి అంచనాలు అన్నీ తన రిటైర్‌మెంట్ వయసుతో ముడిపడి ఉంటాయి. రిటైర్ అయ్యే లోగానే సొంతిళ్లు, పిల్లలు జీవితంలో స్థిరపడేట్టు చేయాలని సగటు వ్యక్తి కోరుకుంటాడు. సాధారణంగా రిటైర్‌మెంట్‌కు ఇంకో ఐదేళ్ల గడువు ఉంది అనగా ఈ ఆలోచనల్లో వేగం పెరుగుతుంది. ఉద్యోగంలో చేరినప్పటి నుంచే రిటైర్‌మెంట్ కోసం తగిన ప్రణాళిక రూపొందించుకునే వారు టెన్షన్ లేకుండా గడిపేస్తుంటే, ఐదేళ్లు అంత కన్నా తక్కువ సమయం ఉన్నవారిలో టెన్షన్ పెరుగుతుంటుంది. ఒక వైపు వయసు పెరుగుతుంటుంది. మరోవైపు పూర్తి కాని బాధ్యతలు, రిటైర్‌మెంట్ వయసు దగ్గర పడుతుండడం వీటన్నిటితో తీవ్రంగా ఆలోచించడంతో ఆరోగ్యంపై ప్రభావం పడుతుంది.
మన ఆరోగ్యానికి రిటైర్‌మెంట్ వయసుకు దగ్గరి సంబంధం ఉంది. కొంత ఆశ్చర్యం అనిపించినా అమెరికాలోని ఒక యూనివర్సిటీవారు 2002లో జరిపిన ఒక ఆధ్యయనంలో దీనికి సంబంధించి ఆసక్తికరమైన అంశాలను వెల్లడించారు.

ఈ అధ్యయనం గురించి చెప్పుకునే ముందు రిటైర్‌మెంట్ వయసు మన చేతిలోనే ఉంటుందని గ్రహించాలి. ప్రభుత్వం కావచ్చు, ప్రైవేటు సంస్థలు కావచ్చు రిటైర్‌మెంట్ వయసు 60 అని నిర్ణయించవచ్చు. మీరు దానికి కట్టుబడి 60 ఏళ్ల వరకు పని చేయాల్సిన అవసరం లేదు. మీ ప్రణాళిక, మీ ముందు చూపు బాగుంటే 50 ఏళ్ల లోపే రిటైర్ కావచ్చు. మిగిలిన కాలాన్ని మీకిష్టమైన విధంగా గడపవచ్చు. ఆయా వ్యక్తులకు ఉండే ఆసక్తి, అభిరుచి మేరకు వ్యాపారంలో, మరో వృత్తిలో, లేదా తమకు ఇష్టమైన వ్యాపకంతో గడపవచ్చు.
ఐతే దానికి ముందు నుంచే సరైన ప్రణాళిక అవసరం. తన ఉద్యోగం ద్వారా వస్తున్న జీతం ఎంతో, తాను ఉద్యోగం చేయకపోయినా ఆ మెరకు నెల నెలా వచ్చే విధంగా ఏర్పాటు చేసుకున్న వారు తక్కువ వయసులోనే రిటైర్ కావచ్చు. ఉదాహరణకు నెలకు లక్ష రూపాయ జీతం ఐతే ప్రారంభంలోనే పొదుపు మొత్తాన్ని సరైన రీతిలో ఇనె్వస్ట్ చేస్తే పదేళ్లలో తన జీతానికి సమానమైన ఆదాయం ఇనె్వస్ట్‌మెంట్ ద్వారా పొందవచ్చు. అలాంటి వారు ఫైనాన్షియల్ ఫ్రీడంతో తమకిష్టమైన పనిలో గడపడం ద్వారా ఒత్తిడి లేకుండా ఎక్కువ కాలం జీవిస్తారు.
ఇక రిటైర్‌మెంట్ వయసుకు ఆయుఃప్రమాణానికి సంబంధించిన అధ్యయనం విషయానికి వస్తే....
చైనీస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ అమెరికా న్యూ యార్క్ చాప్టర్ వాళ్లు ఈ అంశంపై 2002లో ఒక అధ్యయనం చేశారు. ఎక్కువ కాలం ఉద్యోగంలో ఒత్తిడితో పని చేసే వారి ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతుందట! ఆ సమయంలో ఎక్కువ మంది అమెరికాలో 65ఏళ్ల వయసులో రిటైర్ అయ్యేవాళ్లు. పెద్ద ఎత్తున పెన్షన్ ఫండ్స్ మిగిలిపోతున్నట్టు గమనించారు. 65ఏళ్ల వయసులో రిటైర్ అయ్యాక ఓ రెండేళ్లు మాత్రమే బతుకుతున్నారు. సగటున 66.8ఏళ్లకు మరణిస్తున్నట్టు తేలింది. అదే సమయంలో 55ఏళ్ల వయసులోనై రిటైర్ అయిన వారు సగటును 86ఏళ్ల వరకు జీవిస్తున్నారని తేలింది. 55ఏళ్లు దాటిని తరువాత బాగా ఒత్తిడిగా ఉండే ఉద్యోగాల వల్ల ఒక ఏడాది రెండేళ్ల ఆయుఃస్సు ప్రమాణం తగ్గుతున్నట్టు తేలింది. మరి 55ఏళ్ల వయసులో రిటైర్ అయిన వారు ఏ పనీ చేయకుండా కాలక్షేపం చేయడం వల్ల ఎక్కువ కాలం జీవించారా అంటే అది కాదట! ఉద్యోగంలో ఉన్న వారి మాదిరిగానే వీళ్లు కూడా పని చేస్తూనే ఉన్నారు. ఐతే ఉద్యోగంలో ఉన్న వాళ్లు ఆ నెల జీతం రాకపోతే సమస్యలు ఎదుర్కొనే వాళ్లు. పైగా వారి ఉద్యోగంలో టెన్షన్ ఎక్కువ. 55 ఏళ్లు దాటిన వారు తమ మెదడుకు, శరీరానికి ఎక్కువ శ్రమ కల్పించడం, టెన్షన్ వల్ల అనారోగ్యం పాలవుతున్నారని తేలింది. అదే 55 ఏళ్లకు రిటైర్ అయిన వారు మాత్రం దానికి ఎప్పటి నుంచో ఒక ప్రణాళిక రూపొందించుకుని, ఉద్యోగం లేకపోయినా ఆదాయం వచ్చే ఏర్పాటు చేసుకుని మానసికంగా ఎలాంటి ఒత్తిడికి గురి కాకుండా ప్రశాంతంగా తమకు నచ్చిన పని చేసుకుంటున్నారట! దాని వల్ల వారి ఆరోగ్యం కూడా మెరుగ్గా ఉండి ఎక్కువ కాలం బతికినట్టు తేలింది. అదే సమయంలో మరి జపాన్ ప్రజలు ఎక్కువ కాలం బతకడానికి కారణం ఏమిటా? అని కూడా పరిశీలించారు. వారిలో ఎక్కువ మంది 60 ఏళ్ల లోపే రిటైర్ అయి తమకు నచ్చిన పని చేసుకుంటారు.

మన రిటైర్‌మెంట్ వయసు ఎంత ఉండాలి అని మనకు మనమే నిర్ణయించుకోవాలి. ఆ వయసు తరువాత పని చేయవద్దు అని కాదు. పని చేయకపోయినా గడుస్తుంది అని ఆర్థిక భరోసా ఉండాలి అని చెప్పడమే ఉద్దేశం.
-బి. మురళి(7-4-2019

ఎవడు కొడితే మైండ్ బ్లాంక్...

ఎవడు కొడితే దిమ్మతిరిగి మైండ్ బ్లాంక్ అవుతుందో వాడే పండు. పూరి జగన్నాథ్ సినిమాలోని ఈ డైలాగు తెలుగు నెలను ఒక ఊపు ఊపింది. ఇది అందరికీ తెలుసు కాని విషయం ఏమంటే ... చాలా మంది జీవితాల్లో ఇలా దిమ్మతిరిగి మైండ్ బ్లాంక్ అయ్యేట్టు చేసే పండుగాడు చాలా మంది జీవితాల్లో ఉంటారు. చివరకు ఆ డైలాగు రాసిన పూరి జగన్నాథ్ జీవితంలో కూడా ఉన్నాడు. తెలుగులో ఇప్పటి వరకు ఎవరూ సంపాదించనంత డబ్బు సంపాదించిన దర్శకుడు ఆయన. ఆయన తీసిన చాలా సినిమాలు సూపర్ హిట్. కథ మాత్రమే కాదు ఇలాంటి పాపులర్ డైలాగులు రాసింది సైతం ఆయనే. కొడితే దిమ్మతిరిగి మైండ్ బ్లాంక్ అవుతుందని డైలాగు రాసిన పూరి జగన్నాథ్‌కు దిమ్మతిరిగి, మైండ్ బ్లాంక్ అయ్యేట్టుగా కొట్టింది ఆయన నమ్మిన వారే. పూరి జగన్నాధ్ చెప్పిన దాని ప్రకారమే అతని ఆర్థిక వ్యవహారాలు చూసే వ్యక్తే నమ్మించి దాదాపు వంద కోట్ల రూపాయల వరకు మోసం చేశాడట! సూపర్ హిట్ సినిమాలతో బిజీగా ఉన్న పూరి ఆర్థిక వ్యవహారాలు అన్నీ ఒకరు చూసేవారు. ఎలా జరిగిందో ఏం జరిగిందో తెలియదు కానీ ఆ నమ్మిన వ్యక్తి పూరిని నిండా ముంచేశాడు. అత్యధిక పారితోషకం తీసుకున్న దర్శకుడు, అత్యధికంగా సంపాదించిన దర్శకుడు ఆ దెబ్బతో చివరకు తన పెంపుడు కుక్కలకు తిండి కూడా పెట్టలేని స్థితిలో పడిపోయాడు. ఆ మోసం విలువ దాదాపు వంద కోట్ల రూపాయల వరకు ఉంటుందని పూరి చెప్పారు.
దర్శకుడు, రచయిత అంటే మనుషుల జీవితాలను పరిశీలిస్తుంటారు. అంత పవర్‌ఫుల్ డైలాగులను రాయాలి అంటే జీవితాన్ని ఎంత సునిశితంగా పరిశీలించే అలవాటు ఉండాలి. నమ్మకం, మోసం వంటి మనుషుల లక్షణాలు ఎంత బాగా తెలిసి ఉండాలి. ఏదో ఆషామాషిగా అంత గొప్ప దర్శకులు కాలేరు. కానీ చిత్రం ఏమంటే తన పరిశీలన మొత్తం దర్శకత్వం వహించడానికి, కథ, మాటలు రాయడానికే పరిమితం చేశారు. నిజ జీవితంలో సైతం తనకు దిమ్మతిరిగి మైండ్ బ్లాంక్ అయ్యేట్టు చేసే వ్యక్తులు ఉంటారని పూరి జగన్నాథ్ ఊహించలేకపోయారు.
ఇక్కడ పూరి జగన్నాథ్ గురించి చెప్పడం అంటే ఆయన వంద కోట్ల రూపాయలు పోయాయని సానుభూతితో కాదు. నిజానికి ప్రతి మనిషి జీవితంలో ఇలా మైండ్ బ్లాంక్ చేసే పండుగాళ్లు ఉంటారు అని చెప్పడానికే పూరి ఉదంతాన్ని ప్రస్తావించడం.
ఒక్క సినిమా రంగంలోని వారికే కాదు, ఏ రంగంలో ఉన్నా ఇలా మోసం చేసేవాళ్లు ఉంటారు. మోసపోయేవాళ్లు ఉంటారు. సంపాదించడమే కాదు సంపాదించిన డబ్బును మనం కోరుకున్నట్టుగా ఉపయోగించుకోవడం,జాగ్రత్త చేయడం కూడా మనకు తెలిసి ఉండాలి. లేకపోతే రోడ్డున పడతాం. పూరి జగన్నాథ్ వంద కోట్ల రూపాయల మోసానికి గురైనా కాలం కలిసి వచ్చి తిరిగి నిలదొక్కుకున్నారు. అందరికీ అలాంటి అవకాశాలు వస్తాయని కాదు. పాత తరం నటులు ఇలా మోసాలకు గురైన చివరి దశలో తిండికి లేకుండా గడిపారు. హీరోయిన్‌గా, హాస్యనటిగా ఒక వెలుగు వెలిగిన గిరిజ చివరి దశలో తిండికి సైతం బాధపడ్డారు. చివరకు తిండి కోసం కూడా నలుగురి ముందు చేయి చాచి బతికారు. భర్త చేతిలోనే గిరిజ కోలుకోలేని విధంగా దెబ్బతిన్నారు. ఆయన్ని దర్శకుడిగా నిలబెట్టడానికి సినిమాలు తీసి, భర్తమీద పెట్టుబడి పెట్టి రోడ్డున పడ్డారు. ఆనాటి స్టార్ హీరోలతో సమానంగా మద్రాస్‌లో పెద్ద భవంతి నిర్మించుకున్న ఆమె చివరి దశలో తలదాచుకునే చోటు కూడా లేకుండాపోయింది.
ఇక్కడ తెలివితో సంబంధం లేదు. పూరి జగన్నాథ్‌కు తెలివి లేదు అందామా? తెలుగు సినిమా రంగంలో రికార్డులు సృష్టించిన ఎన్నో సూపర్ హిట్ సినిమాలు అందించారు ఆయన ఆయనకు తెలివి లేదని ఎలా అంటాం. అలానే అలనాటి పాత తరం నటులు ఎంతో మంది తెలివి లేకుండానే అంత ఉన్నత స్థాయికి వెళ్లారా? అద్భుతమైన తెలివి తేటలు, నైపుణ్యం ఉంటే తప్ప వీళ్లు తమ తమ రంగాల్లో ఉన్నత స్థాయికి చేరరు.
ఐతే ఇదే సమయంలో ఆర్థిక వ్యవహారాలకు సంబంధించిన తెలివి తేటలు సైతం అవసరం.
సినిమా వారి ఉదాహరణలు ఎందుకు అంటే వారి గురించి అందరికీ తెలుసు కాబట్టి. ఇలా స్నేహితులను నమ్మి నిండా మునిగిపోయిన వారు మన చుట్టుపక్కలనే ఎంతో మంది ఉండొచ్చు. మన బంధువుల్లో ఉండొచ్చు. డబ్బు కుండే లక్షణాలను తెలుసుకుంటే ఇలా మోసాల బారిన పడం. ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య స్నేహం ఉంటే అది ఆ ఇద్దరి వద్దనే చెల్లుబాటు అవుతుంది. ఇద్దరు బంధువుల మధ్య ఉండే బంధుత్వం ఆ ఇద్దరికే వర్తిస్తుంది. ఇద్దరు పెద్ద వారి మధ్య ఉండే స్నేహం మరో వ్యక్తి వద్ద అది పని చేయకపోవచ్చు. కానీ డబ్బు అలా కాదు. ఎక్కడైనా డబ్బు విలువ ఒకే రకంగా ఉంటుంది. నీ చేతిలో ఉన్నంత వరకే అది నీ డబ్బు. నీ వద్ద ఉన్నంత వరకే అది నీ మాట వింటుంది. నీ చేయి దాటి ఇంకొకరి వద్దకు వెళ్లిందనుకో... ఆ డబ్బు నిన్ను అస్సలు గుర్తు పట్టదు. నీ వైపు చూడదు. ఎవరి వద్ద ఉందో వారికే విశ్వాసంగా ఉంటుంది. వారి మాటే వింటుంది. డబ్బుకుండే ఈ లక్షణం అర్థం అయితే దానికి తగిన విలువ ఇస్తాం. మోసపోయాను, నమ్మించి మోసం చేశారు అనే మాటలు ఎవరి నుంచి వినిపించినా అది వారి అజ్ఞానాన్ని బయటపెట్టుకోవడమే అవుతుంది. తెలివి తేటలతో డబ్బు సంపాదించాను అని భావిస్తున్నప్పుడు, అజ్ఞానం వల్ల ఆ డబ్బును కోల్పోయామని గ్రహించాలి.
ఇష్ట పూర్వకంగా నచ్చిన వారికి మీ డబ్బులు ఇవ్వడం వేరు. తెలివి తేటలు ఉపయోగించి, చమటోడ్చి సంపాదించిన మీ డబ్బుపై పెత్తనాన్ని అమాయకత్వంతో ఎవరికో అప్పగిస్తే రోడ్డున పడాల్సి వస్తుంది. చాలా మంది విషయంలో ఇలానే జరిగింది. ఒకసారి దెబ్బతిన్నతరువాత తిరిగి కోలుకోవడం అంత ఈజీ కాదు. వయసు సహకరించదు. కాలం కలిసి రాదు. మళ్లీ సంపాదిద్దాం అనుకుంటే అప్పటికి మీ ఆరోగ్యం, వయసు పరిస్థితులు అన్నీ మారిపోయి ఉంటాయి. కాలాన్ని వెనక్కి తిప్పలేం. డబ్బుల విషయంలో మన మైండ్ బ్లాంక్ చేసే అవకాశం ఎవరికీ కల్పించవద్దు. కాల్చడమే నిప్పు లక్షణం. డబ్బుకు స్నేహాలు, బంధుత్వాలు ఏమీ ఉండవు. ఎవరి వద్ద ఉంటే వారికి విలువ ఇవ్వడమే దాని లక్షణం. ఎంత త్వరగా ఈ లక్షణాన్ని అర్థం చేసుకుంటే డబ్బు విషయంలో అంత ప్రాక్టికల్‌గా ఉండడం అలవాటు అవుతుంది.
-బి.మురళి(31-3-2019

25, మార్చి 2019, సోమవారం

ఓ ఇంటి కథ

ఇల్లు కట్టి చూడు పెళ్లి చేసి చూడు అన్నారు. ఈ రెండూ చాలా కష్టమైన పనులు అనే ఉద్దేశంతో మన పూర్వీకులు ఈ మాటన్నారు. కానీ కాలం మారింది. అడిగి మరీ రుణాలు ఇచ్చే బ్యాంకుల వల్ల గృహ నిర్మాణ రంగం వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. పాత రోజుల్లో ఐతే రిటైర్ అయ్యే టైంలో ఇళ్లు కడితే గొప్ప అన్నట్టుగా ఉండేది. ఈ కాలంలో ఉద్యోగంలో చేరిన కొత్తలోనే బ్యాంకు రుణాలతో చాలా మంది ఇండ్లు కట్టేస్తున్నారు. అబ్బాయిలతో పోటీ పడి అమ్మాయిలు కూడా చదువుకోవడం, ఉద్యోగం చేయడం వల్ల ఈ రోజుల్లో పెళ్లి కూడా అంత కష్టమైనదేమీ కాదు.
కానీ మనం చెప్పుకునే కథ అలా సుఖాంతం అయిన ఇంటి కథ కాదు. తన అభిరుచులకు అనుగుణంగా అద్భుతంగా ఇంటిని నిర్మించుకుని రోడ్డున పడ్డ ఒక మధ్యతరగతి కుటుంబరావు కథ.
సరైన ప్లాన్ లేకుండా ఒక పని చేపట్టడం అనే పొరపాటు చేసినప్పుడు జీవితం ఎలా రోడ్డున పడుతుందో చెప్పే కథ. ఆర్థిక వ్యవహారాల్లో జాగ్రత్తగా ఉండాలి. ఏం చేస్తున్నాం, ఏం చేస్తే ఫలితం ఎలా ఉంటుంది. రిస్క్‌ను భరించే శక్తి ఎంత వరకు ఉంది అనే అంచనాలు లేకుండా ముందుకు వెళితే ఏమవుతుందో చెప్పే కథ.
సికిందరాబాద్ రాజేశ్వర్ థియోటర్ వద్ద మధ్యతరగతి కుటుంబరావుకు షాప్ ఉంది. మంచి మనిషి తన ఖాతాదారులతో చక్కగా మాట్లాడతాడు. వ్యాపారం చక్కగా సాగుతోంది. ఆ వ్యాపారికి తన అభిరుచికి అనుగుణంగా ఇళ్లు కట్టుకోవాలని అనిపించిది. వ్యాపారంలో ఎంత ఆదాయం ఉన్నా ఒక ఉద్యోగికి ఇంటి రుణం లభించినంత సులభంగా వ్యాపారికి రుణం లభించదు. ఉద్యోగి మాదిరిగా నెల నెలా ఆదాయం ఎంత వస్తుందనే గ్యారంటీగా చెప్పలేరు.
సొంత డబ్బుతోనే ఆ మధ్యతరగతి వ్యాపారి ఇంటి నిర్మాణం చేపట్టాడు. నిర్మాణం పూర్తయిన ఇంటిని చూసిన వారు ఎవరైనా ఇళ్లు అంటే ఇలా ఉండాలి అన్నారు. ఎక్కడా రాజీ పడలేదు. ఇళ్లు అద్భుతంగా తయారైంది. ఇంట్లో ఫర్నిచర్ విషయంలోనూ రాజీ పడలేదు. పైకి అంతా బాగానే కనిపిస్తోంది. చక్కని ఇళ్లు కళ్ల ముందు కనిపిస్తుంటే మరో రకంగా ఆలోచించడానికి ఏమీ లేదు.
దగ్గరుండి ఇంటి నిర్మాణం చేపట్టిన ఆ వ్యాపారికి తన వ్యాపారంపై శ్రద్ధ తగ్గింది. కుమారుడికి, పని వాళ్లకు వ్యాపారం అప్పగించాడు. ఇంటి నిర్మాణంలో ప్రతి అణువు తన అభిరుచిగా అనుగుణంగా ఉండాలని దగ్గరుండి మరీ నిర్మాణం చేపట్టాడు. ఎక్కడా రాజీ పడలేదు కాబట్టి బడ్జెట్ తన అంచనాలను మించి  మార్కెట్‌లో మంచి పేరుండడం వల్ల తోటి వ్యాపారి నెలకు రెండు శాతం వడ్డీతో ఇంటి కోసం కొంత రుణం తీసుకున్నాడు.

ఒకవైపు వ్యాపారం క్రమంగా తగ్గుతోంది. ఇంటిపై వడ్డీ భారం రోజు రోజుకు పెరుగుతోంది. ఇళ్లు అద్భుతంగా ఉంది కానీ పరిస్థితే చేయి జారి పోయింది. వ్యాపారంలో వస్తున్న ఆదాయం మొత్తం ఇంటిపై తీసుకున్న ప్రైవేటు వడ్డీకి అప్పుకే సరిపోతోంది. కేవలం వడ్డీ కట్టేందుకు వ్యాపారం చేయడం నా వల్ల కాదు. షాపు, ఇళ్లు ఏదో ఒకటి అమ్మేద్దాం అని ఏదోఒకటి తేల్చుకో అని కుమారుడు చెప్పి బయటకు వెళ్లిపోయాడు. బాగా ఆలోచించిన వ్యాపారి గుండె దిటవు చేసుకుని ఇంటిని అమ్మేశాడు. అప్పులు తీర్చేశాడు. ఐనా వ్యాపారం అంతంత మాత్రమే. పూర్తిగా బంధవిముక్తి కోసం వ్యాపారాన్ని సైతం అమ్మేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
వ్యాపారాన్ని అమ్మేసి అప్పులన్నిటి నుంచి బయటపడ్డాడు. చిత్రమైన విషయం ఏమంటే ఆ వ్యాపారాన్ని కొన్న వ్యక్తి ఆ మధ్యతరగతి కుటుంబారావును ఉద్యోగంలో పెట్టుకున్నారు. మార్కెట్‌లో మీకు మంచి పేరుంది. ఖాతాదారులకు మీరంటే గౌరవం యజమాని స్థానంలో కౌంటర్‌లో మీరే కూర్చోండి నెలకు పాతిక వేల జీతం ఇస్తాను అని ఆఫర్ ఇచ్చాడు. ఇప్పుడు తన షాపులోనే తాను గుమస్తా. షాపు తనపేరుమీదనే ఉన్నా తాను మాత్రం గుమాస్తా. ఇంటి నిర్మాణంతో వీధిన పడిన ఒక మధ్యతరగతి కుటుంబరావు వాస్తవ కథ ఇది.
***
ఇంటి నిర్మాణంతో ఇలా రోడ్డున పడ్డవారు అక్కడక్కడ కనిపిస్తూనే ఉంటారు. ఇంటి నిర్మాణం తప్పా? అంటే కాదు కానే కాదు. హైదరాబాద్ లాంటి మహానగరంలో ఇంటి విలువ రోజు రోజుకు పెరిగిపోతోంది. పెద్దగా రిస్క్ లేకుండా అత్యధిక ఆదాయం సమకూర్చే రంగం రియల్ ఎస్టేట్. మరి తేడా ఎక్కడుంది అంటే...
సరైన ప్లాన్ లేకపోవడమే ఇక్కడ జరిగిన పొరపాటు. ఒక చిన్న పొరపాటు అతని జీవితాన్ని అతలాకుతలం చేసింది.
ఇంటి నిర్మాణం చేస్తున్నప్పుడు మన ఆర్థిక పరిస్థితి ఏమిటి? ఎంత వరకు భరిస్తాం అనే స్పష్టమైన అవగాహన ఉండాలి. ఇంటి నిర్మాణం కోసం ఎంత డబ్బయినా వెచ్చించ వచ్చు దానికి అంతు లేదు. కానీ దానిని భరించే స్థాయి మనకు ఎంత వరకు ఉంది అనే స్పష్టమైన అవగాహన ఉండాలి. ఇంటి నిర్మాణం ఎంతలో పూర్తి చేయాలి, దానికి నిధులు ఎలా సమకూర్చుకోవాలి అనే అవగాహన ఉండాలి. మనం అనుకున్న దాని కన్నా ఎంత శాతం ఎక్కువ ఖర్చును భరించగలం అనే లెక్క ఉండాలి.
అంబానీ తన కుటుంబం కోసం 80 అంతస్తుల భవనాన్ని నిర్మించారు. ఐతే ఆయనేమీ తన వ్యాపారాలను పక్కన పెట్టి తన పూర్తి సమయం ఇంటి నిర్మాణానికే పరిమితం కాలేదు.
అలానే ఆ మధ్యతరగతి కుటుంబరావు జీవనాధారం వ్యాపారం. దానికి తొలి ప్రాధాన్యత ఇస్తూ అదే సమయంలో ఇంటి నిర్మాణం చూసుకుంటే బాగుండేది కానీ వ్యాపారాన్ని గుమాస్తాలకు అప్పగించి పూర్తిగా ఇంటి నిర్మాణానికే పరిమితం కావడం వల్ల అటు వ్యాపారం పోయింది. ఇటు ఎంతో ఇష్టంగా కట్టుకున్న ఇళ్లూ పోయింది.
ఇంటి నిర్మాణ సమయంలో బంధువులు, స్నేహితులు పలు ఉచిత సలహాలు ఇస్తారు. ఇంట్లో అలంకరణ ఎలా ఉండాలి అంటూ .. దాంతో వ్యయం చేయి దాటి పోతుంది. వ్యయం ఎంత వరకు భరించగలం అనే స్పష్టమైన అవగాహనతోనే ఇంటి నిర్మాణంలో అడుగు పెట్టాలి. తనకు బతుకు తెరువు అయిన వ్యాపారమే మొదటి ప్రాధాన్యత కావాలి. ఇంటి నిర్మాణం పనులు కుటుంబ సభ్యులకు అప్పగించి, వ్యాపారం తన చేతిలో ఉంచుకుంటే ఆ కుటుంబరావుకు రెండూ దక్కేవి. కానీ చివరకు రెండూ పోయాయి. ఇంటి నిర్మాణంలో హడావుడి, షోకుల కన్నా వ్యయంపై సరైన అవగాహన అవసరం . మనకు ఉపాధి కల్పిస్తున్న పనికి తొలి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. లేకపోతే రోడ్డున పడతామని కుటుంబరావు ఇంటి కథ చెబుతోంది.
-బి.మురళి
23-3-2019

11, మార్చి 2019, సోమవారం

ఉద్యోగమా.. వ్యాపారమా

ప్రతి ఒక్కరూ సంపన్నులు కావాలని కోరుకుంటారు. ప్రశాంతమైన జీవితం, ఆర్థిక భద్రత అందరూ కొరుకుంటారు. దీనికి ఉద్యోగం బెటరా? వ్యాపారమా? అంటే మనలో ఎక్కువ మంది ఉద్యోగమే బెటర్ అంటారు. వ్యాపారం అంటే ఎన్నో సమస్యలు. ఎంతో రిస్క్. కానీ ఉద్యోగం అయితే నెల నెలా జీతం వస్తుంది. ఎలాంటి సమస్య ఉండదు అనుకుంటారు. చిన్నప్పటి నుంచే మనలో ఇలాంటి ఆలోచనలు ఏర్పడతాయి. డబ్బు, చదువు, ఉద్యోగం, జీవితంపై భద్రత వంటి అంశాలపై చిన్నప్పుడే మనలో కొన్ని అభిప్రాయాలు బలంగా ఏర్పడతాయి. తల్లిదండ్రులు, బంధువులు, ఇంట్లో వాళ్లు చెప్పే మాటల వల్ల ఇలాంటి అభిప్రాయాలు బలంగా ఏర్పడతాయి. చిన్నప్పుడే బలంగా ఏర్పడిన ఈ అభిప్రాయాలు అంత త్వరగా మారవు. ఎవరెన్ని చెప్పినా ఈ అభిప్రాయాలను మార్చుకోవడం అంత ఈజీ కాదు.
దేశంలో ఏ మూలకు వెళ్లినా, ప్రపంచంలో ఏ దేశానికి వెళ్లినా అక్కడ ఉభయ రాష్ట్రాలకు చెందిన తెలుగువారు కనిపిస్తారు. అనేక దేశాల్లో పెద్ద సంఖ్యలో మన వాళ్లు ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు. ఏ దేశంలోనైనా, ఏ రాష్ట్రంలోనైనా ఉద్యోగాలు చేయడానికి మన తెలుగు వారు సిద్ధంగా ఉంటారు. అదే గుజరాత్ విషయానికి వస్తే దేశంలో ఏ ప్రాంతంలోనైనా వాళ్లు వ్యాపారాల్లో కనిపిస్తారు. హైదరాబాద్ శివార్లలో ఏ కాలనీలో చూసినా మర్వాడి, గుజరాతీ వ్యాపారులు కనిపిస్తారు. చివరకు అమెరికాలో సైతం గుజరాతీలు ముందున్నారు. అమెరికాలో ఐటి ఉద్యోగాల్లో మన వాళ్లు దూసుకువెళుతుంటే, వ్యాపారాల్లో గుజరాతీలు ముందున్నారు. గల్ఫ్ దేశాల్లో తెలంగాణకు చెందిన వారు ఎక్కువ సంఖ్యలో పని చేస్తున్నారు. ఉద్యోగం కోసం ప్రపంచంలో ఏ దేశానికైనా వెళ్లేందుకు మనం సిద్ధంగా ఉంటే, ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా వ్యాపార అవకాశాలు వెతుక్కోవడానికి గుజరాతీలు ముందున్నారు.
ఉద్యోగం చేయాలా? వ్యాపారం చేయాలా? అనేది ఎవరి అభిరుచి మేరకు వారు నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. ఒకరికి వ్యాపారం చేసే లక్షణాలు బలంగా ఉంటే మరొకరికి ఉద్యోగం చేయడానికి అవసరమైన నైపుణ్యం ఉండవచ్చు.
ప్రయత్నించి విఫలం అయినా పరవాలేదు కానీ అసలు ప్రయత్నించక పోవడం సరైన నిర్ణయం కాదు.
నాలుగేళ్ల ఇంజనీరింగ్ చదివి, సెక్యూరిటీ గార్డ్ ఉద్యోగం కోసం కూడా దరఖాస్తు చేస్తున్నారు. దాని కన్నా ఏదైనా వ్యాపారం చేసుకుందాం. స్వయం ఉపాధి పొందుదాం అనే ఆలోచన చేయడం లేదు.

ఉద్యోగంలో అంత సౌలభ్యం ఉందా? వ్యాపారం అనేది మనం భయపడేంత రిస్క్‌తో కూడుకున్నదా?
సమస్యలు అనేవి రెండింటిలోనూ ఉంటాయి. ఒక దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను మించిన టర్నోవర్‌తో ఉన్న నోకియా కంపెనీ చివరకు అడ్రెస్ లేకుండా పోయింది. మరి అందులో పని చేసే ఉద్యోగుల పరిస్థితి. గతంలో ఒక వెలుగు వెలిగిన ఎన్నో కంపెనీలు మారిన టెక్నాలజీతో తెరమరుగయ్యాయి. హమారా బజాజ్ అంటూ వచ్చే ప్రకటన గుర్తుందా? 90వ దశకంలో బజాజ్ స్కూటర్ కావాలంటే దాదాపు ఏడెనిమిదేళ్లపాటు ఎదురు చూడాల్సి వచ్చేది. బైక్‌లు రాజ్యమేలడంతో స్కూటర్ కొనేవారు లేక తయారీ నిలిపివేశారు. ఇవన్నీ ప్రైవేటు సంస్థలు. ఇక బిఎస్‌ఎన్‌ఎల్ ల్యాండ్ లైన్ ఫోన్ కనెక్షన్ ఉండడం అంటే ఒకప్పుడు సోషల్ స్టేటస్. మధ్యతరగతి వారింట్లో కూడా ఫోన్ కనిపించేది కాదు. దాదాపు పదేళ్లపాటు నిరీక్షిస్తే కానీ ఫోన్ కనెక్షన్ వచ్చేది కాదు. ల్యాండ్ లైన్ కనెక్షన్ కోసం పేరు నమోదు చేయించుకుంటే పదేళ్లకు ఇంట్లో ఫోన్ మోగేది. దాదాపు 90వ దశకం చివరి వరకు ఇదే పరిస్థితి. అలాంటి బిఎస్‌ఎన్‌ఎల్ కనెక్షన్లు తీసుకోండి అంటూ రోడ్డు మీద ఉద్యోగులు ర్యాలీ తీస్తుంటే చూసేందుకే బాధేసింది. ల్యాండ్ లైన్ ఫోన్ షిఫ్టింగ్ అనేది ఉద్యోగుల దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడి ఉండేది. బిఎస్‌ఎన్‌ఎల్‌లో ఉద్యోగం అంటే ఎలా ఉండేదో ఊహించుకోండి. అలాంటి బిఎస్‌ఎన్‌లో కూడా ఇప్పుడు ఉద్యోగాలు అంత భరోసాగా ఏమీ లేదు. టెక్నాలజీ పెరగడం, ప్రైవేటు సంస్థలు దూసుకు వెళ్లడంతో సంస్థకు ఉద్యోగులు భారంగా మారారు. సంస్థ ఉంటుందా? ఉండదా? అనే సందేహం. ప్రైవేటు రంగంలోనే కాదు ఈ రోజుల్లో ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల్లో సైతం ఉద్యోగం గ్యారంటీ లేదు.
ఐటి కంపెనీలో ఉద్యోగం అంటే రాజాలాంటి బతుకు అనుకుంటారు. పీతకష్టాలు పీతవి అన్నట్టు వారికుండే కష్టాలు వారికున్నాయి. ఏ ఐటి కంపెనీలో ఎప్పుడు బయటకు పంపిస్తారో తెలియదు. వ్యాపారంలో రిస్క్ ఉన్నట్టుగానే ఈ రోజుల్లో ఉద్యోగాల్లో సైతం రిస్క్ ఉంది. వ్యాపారంలో రిస్క్ ఉన్నా ఎదిగే అవకాశం ఉంటుంది. సొంత పని కాబట్టి శ్రద్ధగా చేస్తే శక్తిసామర్థ్యాల మేరకు ఎదిగే అవకాశం ఉంటుంది.
ఐతే హాయిగా ఉదయం పది నుంచి సాయంత్రం ఐదు గంటల వరకు ఉద్యోగం చేసుకునే వారిని హఠాత్తుగా తీసుకు వచ్చి వ్యాపారంలో కూర్చోబెడితే రెంటికీ కాకుండా పోయే ప్రమాదం కూడా ఉంది.
జీవించేందుకు ఉద్యోగంలో చేరినా ఆర్థికంగా కొంచెం మెరుగైన స్థితికి చేరుకున్న తరువాత వ్యాపార రంగంలో స్థిరపడి ఎదిగిన వారు ఉన్నారు. స్టాక్ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడులు పెట్టడం కావచ్చు, వ్యాపారం కావచ్చు. ఆ రంగం గురించి తెలుసుకోకుండా ప్రవేశించవద్దు. ముందు ఆ రంగం గురించి క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేయాలి. అవకాశం ఉంటే ఏ వ్యాపార రంగంలోకి ప్రవేశించాలి అనుకుంటున్నారో ఆ రంగంలో తొలుత ఉద్యోగంలో చేరడం వల్ల మంచి అనుభవం వస్తుంది. మెళకువలు తెలుస్తాయి. తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లో కార్పొరేట్ విద్యా వ్యాపారంలో కోట్లకు పడగలెత్తిన వారు తొలుత చిన్నపాటి ఉద్యోగాలు చేస్తూ ట్యూషన్లు చెప్పడం ద్వారా అనుభవం గడించిన వారే. ఇప్పుడు రెండు రాష్ట్రాల్లో వస్త్ర వ్యాపారంలో ఎక్కడికో వెళ్లిన వారు ఒకప్పుడు బట్టల దుకాణాల్లో సాధారణ ఉద్యోగులే.
ఉద్యోగం, వ్యాపారం ఎవరికి ఏది ఆసక్తి ఉంటే ఆ రంగంలోకి వెళ్లవచ్చు. ఐతే ఉద్యోగం అంటే భద్రత ఉంటుంది, వ్యాపారం ఐతే భద్రత ఉండదు అనే భావన తప్పు. చిన్నప్పటి నుంచి మనలో ఏర్పడిన ఈ భావన మన ఎదుగుదలను అడ్డుకుంటుంది. రెండింటిలోనూ సమస్యలున్నాయి, రెండింటిలోనూ ఎదుగుదలకు అవకాశం ఉంది. ఆత్మవిశ్వాసం, ఓర్పు, ఆశావాహ దృక్పథం, శ్రమించే తత్వం, సవాళ్లను ఎదుర్కొనే శక్తి ఉంటే వ్యాపారానికే మొగ్గు చూపవచ్చు. ఎంత చిన్న స్థాయి నుంచి మొదలు పెట్టినా ఎంత ఉన్నత స్థాయికైనా వెళ్లే అవకాశం వ్యాపార రంగంలో ఉంటుంది.
-బి.మురళి